دوشنبه 22 مهر 1398 شمسی /10/14/2019 5:52:31 PM
📍نظرخواهی اقتصادنامه از فعالان اقتصادی درباره تغییر وزیر صنایع و معادن

آیا رضا رحمانی در ساختار تولید و تجارت وزیر کارآمدی است؟ آیا با توجه به اظهارات، طرز تفکر و چیدمان مدیران توانسته رئیس جمهور را قانع کند تا در ادامه با او همکاری داشته باشد؟ بازگشایی وزارت صنایع و معادن به چه وزیری با چه طرز فکری نیاز دارد؟ آیا افرادی که بنای توسعه را بر اقناع مردم  و جوامع محلی، نمایندگان  مجلس و ائمه جمعه گذاشته‌اند می توانند به پیشرفت بخش صنعت و معدن کمک کنند؟
رحمانی می‌ماند یا می‌رود؟

نمایندگان خانه ملت در حالی در جلسه علنی روز چهارشنبه هفته گذشته با کلیات طرح تشکیل وزارت تجارت و خدمات بازرگانی موافقت کردند که این وزارتخانه‌ها سال‌های قبل چنین مسیری را طی کرده بودند. این استراتژی پیش از این به‌جز در ایران، در کشورهای دیگر هم تجربه شده است. مخالفان طرح تفکیک وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت معتقدند دولت باید به سمت و سوی چابک‌سازی و کوچک‌سازی برود نه آنکه برای بزرگ شدن خانواده دولت تلاش کند. به‌ویژه اینکه کشور ما در شرایط تحریمی به سر می‌برد که زمان، زمان رفع مشکلات است نه اینکه با تفکیک وزارتخانه‌ها ساختارهای فعلی را به‌هم بزنیم و مسیر توسعه و پیشرفت را پرپیچ‌وخم‌تر کنیم.

در این میان گمانه‌زنی‌های مختلفی برای گزینه‌های احتمالی این وزارتخانه‌ها مطرح است. خبرگزاری صدا و سیما در خبری از وزرای احتمالی وزارت بازرگانی و وزارت صنعت نام برده است. طبق این خبر، پس از تفکیک وزارت صمت قرار است از رضا رحمانی وزیر فعلی در هیچ‌یک از وزارتخانه‌ها استفاده نشود. محمود نیلی گزینه پیشنهادی دولت برای وزارت صنعت و جمشید انصاری به‌عنوان وزیر بازرگانی معرفی خواهند شد. البته کارشناسان واکنش‌های مختلفی نسبت به این گزینه‌ها دارند. گروهی معتقدند در شرایط فعلی که کمتر از دو سال تا پایان کار کابینه دوازدهم باقی مانده و ما در شرایط تحریم قرار داریم، تفکیک این وزارتخانه‌ها به صلاح نیست و به همین دلیل اصلاً مهم نیست وزرای پیشنهادی چه کسانی هستند و این کار از ریشه مشکل دارد. عده‌ای نیز موافق تفکیک بوده و نظرات مختلفی نسبت به گزینه‌های مورد نظر دارند. حال باید دید در آینده چه کسانی به عنوان وزیر از سوی دولت به مجلس معرفی خواهند شد.

تجربه جهانی نشان می‌دهد که استراتژی ادغام یا تفکیک وزارتخانه‌ها اگر به‌صورت جهشی، بدون پشتوانه فنی و بدون استراتژی یا رهبراد مشخص، انجام شود، نه‌تنها هدف چابک‌سازی، افزایش بهره‌وری، همگرایی بیشتر حوزه‌های تولید و تجارت و در نهایت رشد اقتصادی را مهیا نمی‌کند، بلکه به‌دلیل تشدید شکست در هماهنگی‌ها و نابه‌سامانی بازار داخل، به تضعیف حوزه‌های ادغام‌شده منجر می‌شود.

روند متغیرهای بخشی تولید و تجارت کشور نشان‌دهنده ناموفق بودن استراتژی ادغام وزارت صنایع و معادن و وزارت بازرگانی در ایران بوده و موجبات تحول‌آفرینی در هر دو بخش تولید و تجارت را فراهم نکرده است. موضوع تفکیک یا ادغام حوزه‌های صنعتی و تجاری در کشورهای مختلف جهان اعم از توسعه‌یافته، درحال توسعه و اقتصادهای تازه‌صنعتی‌شده امری متداول و مرسوم است. آنچه این تغییرات ساختاری را واجد اهمیت کرده و متمایز می‌سازد، نوع اهداف توسعه‌ای، ساختار کارکردی مورد نیاز و اقتضائات اقتصادی کشورهاست. موضوع ادغام و تفکیک در حوزه‌های صنعتی و بازرگانی در ایران نیز مسبوق به سابقه بوده و از سال 1308 تاکنون به دفعات صورت گرفته که آخرین وضعیت آن در سال 1390 با ادغام وزارت بازرگانی و صنایع و معادن و تشکیل وزارت صنعت، معدن و تجارت است.

حال باید به این سوال پاسخ داد که چه باید کرد؟ آیا باید همین ساختار حجیم، غیرچابک و میراث ادغام جهشی ناکارآمد را حفظ کرد و ادامه داد یا فرایندهای ناقص ادغام را تکمیل کرد؟ در نهایت باوجود اظهارنظرها و واکنش‌های متناقض سرانجام تصویب کلیات طرح تشکیل وزارت بازرگانی که پیش از این سه بار از سوی مجلسی‌ها رد شده بود با مخالفت تعدادی از نمایندگان روبه‌رو شد و برای مرتبه چهارم و به اصرار رئیس‌جمهوری به تصویب رسید.

 

یادداشت اول

استراتژی‌های نمایشی برای وزارتخانه‌ها

مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین

وزیر باید مدیر باشد و حتماً نباید اگر قرار است کسی  وزیر صنعت شود، قبلاً جوشکاری و چکش‌کاری بلد باشد یا کسی که می‌خواهد وزیر بازرگانی شود، قبلاً بازرگان بوده باشد. این باور فقط در کشور ماست که می‌گویند وزیر بهداشت حتماً باید دکتر باشد. این درست نیست، بلکه وزیر باید مدیر باشد؛ یعنی کسی که مدیریت بلد است برای یک وزارتخانه کفایت می‌کند. مهم این است که برنامه آن وزارتخانه چیست که متأسفانه ما چنین برنامه‌ای برای هیچ کدام از وزارتخانه‌هایمان نداریم یا اگر داریم هم نمایشی است، به دلیل اینکه برای اقتصادمان اصلاً برنامه‌ای نداریم. به همین دلیل یک روز ادغام می‌کنیم و روزی دیگر تفکیک و دلیل آن هم این است که برنامه نداریم. در این شرایط هر کسی وزیر باشد فرقی نمی‌کند. بنابراین خیلی از نظر من مهم نیست که وزیر کیست یا مشخصات وزیر باید چه باشد. وزیر و وزارتخانه مهره و ابزار هستند در خدمت یک برنامه و یک استراتژی. وقتی برنامه و استراتژی ما مشخص نیست، پس مهره و ابزار ما خیلی اهمیت ندارد چه کسی است.

 

یادداشت دوم

تداخل وزارتخانه‌ها با یکدیگر

محمدرضا نجفی‌منش، رئیس انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی

من با تفکیک از ابتدا موافق نبودم و هنوز هم نیستم چون این تفکیک باعث می‌شود گرفتاری‌های کار بیشتر شود و به اصطلاح تنش‌ها هم بالاتر رود. در سال رونق تولید یک‌سری موافق تولیدند و یک‌سری می‌خواهند واردات کنند و این گرفتاری را زیادتر می‌کند. در خیلی از کشورها این وزارتخانه‌ها با وزارت اقتصاد دارای یک وزارتخانه به نام وزارت اقتصاد هستند؛ یعنی ما یک وزارت اقتصاد داریم که کار اقتصاد، دارایی، گمرک، صنعت، معدن و تجارت و همه را انجام می‌دهد. البته ما در دهه 40 این وزارتخانه را داشتیم. یک وزارت اقتصاد داشتیم که همه این وزارتخانه‌ها زیرمجموعه آن بود و در زمانی که ما وزارت اقتصاد را داشتیم، بالاترین رشد صنعتی را در کشور داشتیم چون بودجه‌ای که در حال حاضر در این وزارتخانه‌ها باید صرف رونق و کار شود، صرف خنثی کردن همدیگر می‌شود. یعنی فرضاً یک وزارتخانه می‌خواهد واردات کند و یک وزارتخانه می‌خواهد وارد نکند. اینجا انرژی‌ها تنها صرف خنثی کردن همدیگر می‌شود؛ ازاین‌رو من با اصل این قضیه موافق نیستم. به همین دلیل روی فردش اصلا اظهار نظر نمی‌کنم چون با اصل آن موافق نیستم.

 

یادداشت سوم

اولویت اصلاح ساختارها

علی دینی‌ترکمانی، اقتصاددان

آنچه اهمیت دارد اصلاح ساختارها و زیربناهای نهادی است. اولویت برای پیشبرد اهداف و برنامه چه در وزارتخانه‌های جدید صنعت و معدن و بازرگانی و چه در وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دیگر ساختارهاست. بنده اعتقاد دارم با اصلاح ساختارهاست که شایسته‌سالاری هم صورت می‌گیرد و افراد می‌توانند اهداف مدنظر را پیش ببرند. در غیر این صورت و در شرایطی که ساختارها ایراد داشته باشند افراد شایسته هم نمی‌توانند کار کنند. بنابراین لازم است به جای این تفکر که به انتخاب افراد تاکید شود به اصلاح ساختارها تاکید شود.

 

یادداشت چهارم

لزوم تقویت وزارتخانه‌ها در برابر آماج تحریم‌ها

حسن کریمی‌سنجری، کارشناس صنعت خودرو

کسی که سکان وزارتخانه‌های صمت و بازرگانی را در دست می‌گیرد، باید بداند آن وزارتخانه‌ها با مشکلات و معضلات زیادی روبه‌رو هستند. دو، سه وزارتخانه است که آماج تحریم‌هاست. ما در شرایط تولید به لحاظ نقدینگی در همه بخش‌های صنعت، به لحاظ تامین برخی مواد اولیه و به لحاظ قیمت تمام‌شده محصولات دچار معضلات زیادی هستیم. بنابراین واقعیت این است که بخش صنعت نیازمند حمایت، پیگیری و توجه ویژه است. فراموش نکنیم سهم زیادی از رشد اقتصادی کشور از حوزه صنعت نشأت می‌گیرد و نقش این حوزه در تولید ناخالص ملی قابل‌توجه و اثربخش است. در کنار حوزه‌های نفت، بانک و بیمه و سایر حوزه‌های خدماتی، بخش زیادی از بار درآمدزایی و رشد اقتصادی کشور بر دوش حوزه صنعت است. بنابراین هر کسی که بر تخت وزارت می‌نشیند، باید به این نکات توجه کند. باید در این عرصه از انسان‌هایی که توانایی، سواد و تجربه کافی و فهم درستی از شرایط تولید دارند، استفاده شود تا از گردنه صعب‌العبور شرایط اقتصادی و تحریم‌ها عبور کنیم.

 

یادداشت پنجم

در شرایط کمای سیاست‌گذاری کشور زمان، زمان تغییر وزیر نیست

امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو

چند سال پیش کاری انجام شد با دلیل کاملاً محکمه‌پسند و دقیق و علمی و مقایسه‌ای با دنیا مبنی بر اینکه باید سه وزارتخانه با هم ادغام شوند و این کار صورت گرفت. متأسفانه کسانی که به عنوان وزیر انتخاب شدند، این دلایل را دنبال نکردند. نتیجه این شد که بعد از چندین سال، دولت برای اینکه توان مدیریت چنین وزارتخانه‌ای را ندارد، طرح تفکیک آن را می‌دهد که فقط باعث تأسف است. دولت می‌گوید من نمی‌توانم این وزارتخانه را مدیریت کنم، پس من این وزارتخانه‌های ادغام‌شده را جدا می‌کنم که این بسیار خجالت‌آور است چون به این معنی است که ما آدم آن را نداریم، نه اینکه این وزارتخانه درست نیست؛ یعنی اصل ماجرا اشکال دارد. اینکه وزیر جدیدی زمانی روی کار بیاید که کلاً کمتر از دو سال تا پایان ریاست‌جمهوری مانده است، کار درستی نیست. از طرف دیگر انتخابات مجلس را داریم و همه به‌دنبال انتخابات هستند. اتوماتیک‌وار کشور به کمای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری می‌رود. با توجه به ضرب‌المثلی که آقای ظریف به آن اشاره می‌کند: «اصولاً در وسط مسابقه، اسب مسابقه را عوض نمی‌کنند» اولاً وزارتخانه نباید به‌هم بریزد و دوماً اگر قرار است به‌هم بریزد اصولاً در چنین شرایطی عوض کردن وزیر کار درستی نیست و این موضوع اصلاً ربطی به این مساله ندارد که ایشان توانمندی دارد یا ندارد چون به هر حال این تغییرات زمان‌بر و انرژی‌بر است. وقتی وزیر عوض می‌شود، بین شش ماه تا یک سال موج تغییرات می‌آید. در حال حاضر این وزیر این موج را گذرانده است. الان جای این صحبت نیست. ما باید تمرکز کنیم و برنامه‌های موجود را اصلاح کنیم. تاکید دارم که منظورم اصلاً به این معنی نیست که این فرد کامل و توانمند است یا نیست. اصل ماجرا اشکال دارد. اصل ماجرا این است که الان ما به جای اینکه به کار بپردازیم و مشکلات را حل کنیم، در حال تغییر صورت‌مساله هستیم. با این کار لایه‌های پایینی هم که مدیران عامل شرکت‌های بزرگ صنعتی زیرمجموعه وزارت صنایع هستند، تغییر می‌کنند. در کشور ما مدیریت‌ها سیاسی است. وقتی وزیر عوض می‌شود مدیران هم بین شش ماه تا یک سال آینده تغییر می‌کنند یا حداقل روی هوا هستند. این موجب ناکارآمدی خواهد شد. در شرایط جنگ اقتصادی فعلی من به هیچ‌وجه توصیه‌ای برای جابه‌جایی نمی‌کنم.‌ ای کاش پیش از این خیلی بهتر از واقعیت‌های موجود عمل می‌کردیم.

 

یادداشت ششم

جابه‌جایی وزیر در شرایط تحریمی اخیر کار درستی نیست

عباس آرگون، نایب‌رئیس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران

در این رابطه چند نکته لازم است اشاره شود. نخست اینکه به نظر من این تفکیک اتفاق خوبی نیست. این مسئله که این طرح در قالب طرح یا لایحه چندین بار در مجلس مطرح شده و رای نیاورده و در قالب طرح رای آورده است، این نوعی بازگشت به گذشته و بازگشت به عقب است. اقدام مناسبی نیست و نتیجه خوشایندی نمی‌تواند داشته باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که تا پایان دولت دوازدهم زمان زیادی نداریم. تا زمانی که این اتفاق بیفتد و وزرا معرفی و انتخاب شوند، عملاً کمتر از دو سال زمان داریم. زمان زیادی لازم است تا فرایند ایجاد ساختارها و بسترهای آن فراهم شود و تفکیک وزارتخانه صورت بگیرد. باید از نظر سربرگ، چارت و معاونان و... مو به مو این تفکیک صورت گیرد که این فرایندی زمان‌بر است. شاید زمانی که تا پایان دولت مانده صرف ایجاد آن خواهد شد. و هزینه‌ای هم خواهد داشت که ما را از کارهای اصلی که پیش‌رو داریم، بازمی‌دارد. در مورد ویژگی‌های وزرای جدید، بحث این است که اولاً این وزیر باید اشراف به شرایط روز داشته باشد. این شرایط اعم از تحریم‌ها، شناخت از بنگاه‌ها، وضعیت نظام بازرگانی و تولید کشور، بحث تامین اقلام مورد نیاز به‌خصوص در حوزه کالاهای اساسی خواهد بود و اینکه این وزیر بخواهد این فرایند را به صورت آزمون و خطا انجام بدهد و یاد بگیرد و به نوعی به‌روز شود، فرایندی زمان‌بر است و ما از کارهای اصلی خود بازمی‌مانیم. این است که این شخص باید کاملاً مشرف به این شرایط باشد. البته در حداکثر دو سال شاید نتوان اقدام اساسی که نیاز است، انجام داد به‌خصوص در شرایط تحریمی که درگیر آن هستیم. من روی مصداق کاری ندارم. لازم است ذکر شود آقای رحمانی روی این موضوعات اشراف دارد. آیا کسی که می‌آید این اشراف و شناخت را دارد؟ باید توجه کنیم ما طی چهار سال، سه وزیر در حوزه صنعت، معدن و تجارت عوض کردیم. این است که بحث آزمون و خطا نیست. باید روی این موضوع تعمق، تأمل و دقت داشت. در این شرایط جابه‌جا کردن وزیر فعلی کار درستی نیست. زمان دولت در این شرایط صرف کارهای شکلی می‌شود تا بحث‌های محتوایی. دلیل مخالفت من با این کار، یکی زمان ناکافی است و خود مسئله ادغام. مگر طی 8، 9 سال چه اتفاق افتاده که ما دوباره به شرایط قبل برگشتیم؟



منبع: اقتصادنامه

مطالب مرتبط



نظر تایید شده:0

نظر تایید نشده:0

نظر در صف:0

نظرات کاربران

آخرین عناوین